تبلیغات
مرواریدهای سرخ مرواریدهای سرخ - كیفیت نزول قرآن: دفعی و تدریجی
 

كیفیت نزول قرآن: دفعی و تدریجی

نویسندگان: احسان عباسی موضوع: مطالب روزانه،  قرآن و عترت، 

 

درباره كیفیت نزول قرآن، دو گونه آیات را مى‏توان دسته‏بندى كرد: T}یك.{T آیاتى كه بر نزول قرآن در شب قدر و ماه رمضان دلالت دارد؛ مانند آیه 185 سوره «بقره»، آیه 3 سوره «دخان» و آیه 1 سوره «قدر». T}دو.{T آیاتى كه بر نزول تدریجى قرآن در طول 20 تا 23 سال دلالت دارد؛ مانند آیه 106 سوره «اسراء» و آیه 32 سوره «فرقان». در اینجا ممكن است سؤال شود: چگونه بین این دو طایفه از آیات را جمع كنیم و زمان بعثت با قول نزول قرآن در شب قدر چگونه قابل است؟ پاسخ‏هایى كه از جانب علماى اهل سنت و شیعه داده شده، به شرح ذیل است: 1. بیشتر اهل سنت و برخى از علماى شیعه (مانند شیخ مفید، سید مرتضى و ابن شهر آشوب)، پاسخ داده‏اند: منظور از نزول قرآن در شب قدر، آغاز و شروع نزول است كه در ماه رمضان بوده است؛ زیرا هر حادثه‏اى را مى‏توان به زمان شروع آن نسبت دادر.ك: محمد هادى معرفت، التمهید، ج 1، ص 113.{V. از این رو به نظر این گروه، طایفه اول آیات، در مقابل مفاد طایفه دوم قرار نمى‏گیرد. 2. برخى گفته‏اند: مقصود از «رمضان»، رمضان سال خاص نیست؛ بلكه نوع آن است؛ یعنى، در هر شب قدر از هر سال، به اندازه نیاز مردم قرآن بر پیامبرصلى الله علیه وآله نازل مى‏شد و جبرئیل آن را در موارد نیاز، به دستور خدا بر پیامبرش‏صلى الله علیه وآله مى‏خواند. فخر رازى این احتمال را داده است V}ر.ك: التفسیر الكبیر، ج 5، ص 85.{V. بدیهى است با این فرض، قرار گرفتن طایفه اول، در برابر طایفه دوم منتفى مى‏گردد. 3. به نظر برخى: معناى طایفه اول این است كه آیات قرآن در ماه‏هاى رمضان نازل شده و به لحاظ آن، انتساب نزول قرآن به ماه‏هاى رمضان، صحیح است‏V}ر.ك: سید قطب، فى ظلال القرآن، ج 2، ص 79.{V. 4. برخى - از جمله شیخ صدوق معتقدند: قرآن به صورت مجموع در یك شب قدر - در بیت العزّة یا بیت المعمور نازل گردید. سپس در طول 20 یا 23 سال به صورت تدریجى، بر پیامبر صلى الله علیه وآله نازل شده است. این دیدگاه برگرفته از برخى شواهد روایى است. براى نمونه امام صادق‏علیه السلام مى‏فرماید: «قرآن یك جا بر بیت المعمور نازل شد. آن گاه در طول بیست سال بر پیامبرصلى الله علیه وآله نازل مى‏گردیده است» V}ر.ك: صدوق، الاعتقادات، ص 101 ؛ بحارالانوار، ج 18، ص 250.{V. 5. برخى دیگر از علماى شیعه (مانند فیض كاشانى V}تفسیر صافى، ج 1، ص 41. {Vو ابو عبداللَّه زنجانى V}تاریخ قرآن، ص 10.{V ) گفته‏اند: منظور از نزول قرآن، فرود آمدن الفاظ آن نیست؛ بلكه منظور حقایق و مفاهیم آن است و نیز مراد فرود آمدن قرآن بر قلب رسول خدا است كه در روایات، تعبیر به «بیت المعمور» شده است. 6. علامه طباطبایى‏رحمه الله با فرق گذاشتن میان نزول دفعى و تدریجى معتقد است: «انزال» همان نزول دفعى است كه مرحله مفاهیم و حقایق و مقام احكام است و «تنزیل» همان نزول تدریجى است كه مرحله قطعه قطعه و مقام تفصیل قرآن را شامل مى‏گردد. این دیدگاه برگرفته از برخى شواهد قرآنى است؛ از جمله: }A«كِتابٌ أُحْكِمَتْ آیاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِیمٍ خَبِیرٍ»{A؛ V}هود (11)، آیه 1.{V. علامه طباطبایى‏رحمه الله علت نیاز به نزول دفعى را این گونه بیان كرده است: «قرآن كریم، داراى یك حقیقت والا، روح باطنى و وجود بسیط است؛ همان گونه كه واجد یك حقیقت تفصیل یافته و تجزیه شده در قالب الفاظ و كلمات است. یك بار همان حقیقت بسیط و روح كلى، سر بسته و متعالى قرآن، از لوح محفوظ - كه مرتبه‏اى از علم الهى است به صورت دفعى، بر جان و روان پیامبر اكرم‏صلى الله علیه وآله تجلّى كرد؛ زیرا كسى كه معلم، مربى، بشیر، نذیر و رحمت براى عالمیان است، باید سرفصل‏ها، اغراض و اهداف اساسى دعوت و پیام آسمانى و كتاب خویش را به صورت كلى و اجمالى بداند و بر معارف عظیم الهى و آیین هدایت و حقایق عالى خلقت و اسرار وجود آگاهى یابد» V}براى آگاهى بیشتر ر.ك: الف. المیزان، ج 2، صص 15 و 18، ج 18، ص 139، ج 14، صص 231 و 232. ب. عبدالله، جوادى آملى، قرآن در تفسیر، تفسیر موضوعى، صص 72-74.{V. بنابراین علت نزول دفعى قرآن، آگاهى یافتن از اهداف، برنامه‏ها، هدایت‏ها و حقایق، به صورت اجمالى و كلى است. بایسته است كه پیامبرصلى الله علیه وآله از این علم و فیض غیبى بهره‏مند شد؛ اگر چه نزول تدریجى و متناسب با حوادث و نیازها، براى تثبیت قلب پیامبرصلى الله علیه وآله تأثیر فراوانى دارد و ترتیب نزول آیات الهى، براى راهنمایى بشر و ارائه الگو جهت شكل‏گیرى یك تمدن اسلامى، بسیار راه گشا و كارساز است. از میان گفته‏هاى پیش، دیدگاه علامه طباطبایى مؤیدات كلامى دارد؛ اما برخى‏از محققان علوم قرآنى، دلایل مرحوم علامه را كامل ندانسته و معتقدند: آنچه به طور مسلم مى‏توان پذیرفت، تنها همان نزول تدریجى است و فضیلت ماه مبارك رمضان به جهت آغاز نزول آیاتى از قرآن در آن - به عنوان كتاب هدایت بشرى است V}ر.ك: محمد هادى، معرفت، التمهید، ج 1، ص 101-121.{V.


درباره نزول قرآن در شب قدر چند قول وجود دارد: 1ـ این‏كه آغاز نزول قرآن شب قدر بوده است؛ 2ـ این‏كه تمام قرآن در شب قدر به آسمان دنیا نازل شده و سپس به تدریج در طى 23 سال بر پیامبر(ص) نازل شده است؛ 3ـ این‏كه نزول واقعى تمام قرآن بر پیامبر(ص) در شب قدر بوده و سپس در طى بیست و سه سال نزول تدریجى داشته است. درباره این‏كه نزول قرآن قبل یا بعد از بعثت بوده است، آنچه به طور مسلم مى‏توان گفت این است كه اولین نزول تدریجى قرآن با انگیزش و بعثت پیامبر(ص) قرین بوده است و با نزول نخستین آیات سوره «علق» آن حضرت به رسالت مبعوث گردیده‏اند و سپس دیگر آیات نازل شده است. امّا درباره نزول دفعى آن به طور قاطع نمى‏توان سخنى گفت.لکن از آنجا که وحی رسالی بعد از بعثت مفهوم دارد,می توان گفت که بعد از بعثت بوده است.

 

برچسب ها: قرآن، قرآن نفیس، نسخ خطی قرآن، قرآن قدیمی، نزول قرآن در شب قدر، نزول قرآن، شب قدر، وحی، نزول واقعى تمام قرآن، ترتیب نزول آیات الهى، هدایت‏ها و حقایق، تدریجى، كیفیت نزول قرآن، دفعی و تدریجی،  

تعداد بازدیدهای این مطلب ::  بازدید

 

() نظرات