تبلیغات
مرواریدهای سرخ مرواریدهای سرخ - چرا نماز خواندن واجب است؟ ( چرا باید نماز بخوانیم )
 

چرا نماز خواندن واجب است؟ ( چرا باید نماز بخوانیم )

نویسندگان: احسان عباسی موضوع: مطالب روزانه، 

 

پرسش: چرا باید نماز بخوانم؟
پاسخ: هرگاه هدف از عبادت این باشد كه نیازمندیهاى خدا رابرطرف كنیم و از پرستش خود بهره‏اى به او برسانیم، در این صورت پرسش یاد شده پیش مى‏آید كه خداوند وجودى نامحدود و نامتناهى و پیراسته از هرگونه نقص و نیاز است پس چه احتیاجى به پرستش ما دارد؛ ولى هرگاه هدف از پرستش او، تكامل خود ما باشد، در این موقع عبادت وسیله تكامل و سعادت ماست و دستور او به عبادت، یك نوع لطف و مرحمت و راهنمایى خواهد بود كه ما را به كمال شایسته برساند.
پس از پذیرش اسلام و قرآن به عنوان دین و كتاب الهى، درمى‏یابیم كه در قرآن و نیز كلمات انبیاى الهى و پیشوایان، تأكید وافرى بر اقامه نماز شده است. هم چنین نماز داراى جایگاه ویژه‏اى در ادیان الهى است و در طول تاریخ تمامى پیامبران و پیروان آن ها سفارش به نماز شده‏اند.
اما چرا نماز؟ اسلام و قرآن داراى سیستمى ترتیبى جهت نیل آدمى به مراتب كمال است كه از جمله آنها اقامه نماز مى‏باشد. محور تربیت و تعالى انسان در مكتب اسلام، با توجه به خداوند و در نظر گرفتن موقعیت او و نیز جایگاه خود انسان میسّر است. این توجه با نماز حاصل مى‏شود. نماز و نه هیچ عبادت دیگرى، براى خداوند سودى به همراه ندارد و اگر هیچ كس در تمامى هستى سر بر آستان او نساید، بر دامن كبریایى او گردى نمى‏نشیند. ولى غفلت انسان از خداوند، زمینه سقوط وى به پست‏ترین درجات را فراهم مى‏كند. حال آن كه یاد خداوند او را بر طریق مستقیم نگاه مى‏دارد و در طوفان حوادث زندگى و فراز و نشیب آن دست او را مى‏گیرد.
اگر بخواهیم نقش نماز را در طول زندگى به چیزى تشبیه كنیم، باید بگوییم: نماز همانند چراغ‏هایى نورانى در مسیرى تاریك و ظلمانى و پیچ در پیچ است كه انسان را به پیمودن راه اصلى و منحرف نگشتن و اسیر غول بیابان نشدن دعوت مى‏كند. این چراغ‏ها باید همواره روشن باشد وگرنه آدمى ممكن است در مرحله‏اى به بیغوله‏اى بیفتد و چه بسا بازگشت از آن میسر نباشد. فلسفه اصلى نماز و دیگر عبادات همین است. بدون نماز و عبادت انسان تربیت نمى‏شود و توان لازم را براى پیمودن راه كمال نمى‏یابد. پس نمازهاى پنج گانه در تمامى عمر، همانند تابلوها و چراغ‏هایى است كه در مسیرى سخت، طولانى و پرحادثه، انسان را به تبعیت از خود فرا مى‏خواند تا او را از پرتگاه‏هاى سقوط و گزند حوادث سنگین، باز دارد. بدون نماز، آدمى در مسیر زندگى، گوهر عبودیت خویش را در برابر ذات لایزال احدیت به فراموشى خواهد سپرد و در نتیجه از كمال خویش باز خواهد ماند. از همین رو، تمامى پیامبران الهى و كتاب‏هاى آسمانى، آدمى را به نماز دعوت كرده‏اند. آن‏چه گفته شد، تنها اشاره‏اى كوتاه به فلسفه فردى نماز بود و نماز، از جهات مختلف اجتماعى، فرهنگى، سیاسى و... داراى حكمت‏هاى عمیقى است.
نماز، عملاً موجب همبستگى مسلمانان و احساس روح یك‏رنگى در بین آنان است؛ چرا كه همه آنان به یك شكل و به سمت یك قبله نماز مى‏گذارند و این موضوع، پیامدهاى ارزنده‏اى خواهد داشت.
ارزنده ترین و شریف ترین انسان های تاریخ , به پا دارنده ئ نماز و فرمان دهنده ئ به آن بوده اند آدمی را از كار زشت نهی می كند. این نهی در همه ئ اشخاص , یكسان نیست . برای افراد معمولی و عادی , همین مقدار توجه به خداوند, موجب نظارت بیشتر آنان بر اعمال خود می گردد و موجب می شود كه آنها به گناهان نزدیك نشوند. در مرتبه بالاتر, كسی كه به معانی و مفاهیم و حقایق نماز توجه می كند, نسبت به خود و جهان هستی , بینش ژرف تری پیدا می كند كه به واسطه آن , نیروی مقابله او با گناه فزونی می یابد. و بالاخره كسی كه نماز را معراج مومن می بیند و خویشتن را در محضر خالق هستی می یابد و در این وادی , حقیقت خویش را مشاهده می كند, پیش از دیگران بر دوری و تنفر از گناه قدرت پیدا می كند.
آیات و روایات متعددى دلالت بر نقش كلیدى نماز دارند از جمله اینكه پیامبر(ص) فرمودند: «اول ماسئلت یومالقیامه الصلاه ان قبلت قبل ما سواها و ان ردت رد ماسواها . در قیامت اول چیزى كه مورد پرسش قرار مى‏گیرد نمازمى‏باشد. اگر قبول شد دیگر اعمال نیز مقبول است و اگر رد شد بقیه نیز مردود مى‏باشد» (نهج‏الفصاحه). اما كسى كه نمازش مانع ارتكاب منكرات نشود و آن كه بدون نماز به انجام حسنات مى‏پردازد هر دو به نماز محتاجند. ریشه این تفكر - كه آن دو به نماز نیازى ندارند. این پندار باطل است كه براى نماز صرفا ارزش مقدماتى و طریقى قائل باشیم درحالى كه نماز خود داراى ارزش ذاتى و مستقل است و در شریعت مقدس اسلامى موضوعیت دارد. پس كسى كه باانجام صحیح فریضه نماز دست به زشتى‏ها مى‏برد ارزش ذاتى نماز را كسب نموده اما فرآورده‏هاى جانبى آن را ازدست داده است و نمى‏توان به خاطر آن آثار جانبى از اصل قضیه دست شست و چه بسا با ادامه همین نماز براىشخص تنبه حاصل شود.
نماز كه نوعى عبادت و پرستش و ارتباط ویژه با آفریدگار جهان و انسان است در ادیان پیشین نیز وجود داشته تا آن جا كه قرآن مجید یكى از وصایاى لقمان به فرزندش را نماز ذكر نموده است «یا بنى اقم الصلوه...» اما كیفیت آن در ادیان مختلف متفاوت بوده است و صورت كاملى از چگونگى دقیق آن در هر دینى در دست نیست و به نظر مى‏رسد متناسب با تكامل دین نماز نیز روند تكاملى داشته است و دین مبین اسلام همچنانكه در معارف و قوانین و مقررات اجتماعى كاملترین دین است در عبادات نیز جامع‏ترین و كامل‏ترین آنها را كه متناسب با انسان رشد یافته عصر خاتمیت است تشریح فرمود.
فلسفه نماز فقط شكرگذارى نیست و آثار مهم دیگرى نیز دارد. افزون بر آن شكر خداوند نیز وقتى عملى خواهد شد كه آنچه او خواسته است ما انجام دهیم؛ نه آنچه كه دلمان مى‏خواهد. چه این كه روح عبادت، همانا عبودیت و بندگى است یعنى تسلیم فرمان بودن كه طبیعتا باید انضباط و مقرراتى باشد تا بنده را به آن امتحان نموده، روح بندگى را در او پرورش دهند.
در رابطه با این كه «چرا نمى‏توان به جاى نماز و روزه هرگونه دلمان خواست خدا را شكر گزارى كنیم» باید گفت:
اولا: عبادات تنها جنبه شكرگزارى ندارد و فلسفه‏هاى دیگرى نیز در بر دارد.
ثانیا: انسان باید دقیقا جایگاه خود را در هستى و به ویژه در برابر خداوند بازشناسد و متناسب با آن تصمیم بگیرد و عمل كند. به عبارت دیگر ابتدا باید جهان‏بینى خود را درست كرده و موضع خویش را در برابر خداى هستى روشن ساخت. در این جا دو روى كرد وجود دارد:
الف) موضع اومانیستى( Humanism ):
این نگرش در سده‏هاى اخیر در اروپا رونق گرفت و به دیگر نقاط جهان نیز سرایت كرد به گونه‏اى كه بسیارى نادانسته و حتى بدون آشنایى با نام و مفهومش شدیدا تحت تأثیر آن قرار گرفته‏اند. بر اساس این بینش انسان به جاى خدا مى‏نشیند. هرگونه برنامه و دستورالعمل آسمانى و خدایى را واپس مى‏زند و هرگونه بخواهد تصمیم مى‏گیرد و عمل مى‏كند. طبق این بینش اگر انسان بخواهد خداپرستى هم بكند به دلخواه خود و آن سان كه مى‏پسندد عمل مى‏كند نه آن طور كه از ناحیه خداوند تعیین شده است. به عبارت دیگر در نگرش اومانیستى انسان اصل مى‏باشد. این روش چیزى جز حاكمیت مطلق نفس اماره نیست و مسأله‏اى به نام تكلیف و وظیفه از ناحیه موجودى قدسى و فرابشرى به كلى كنار نهاده شده است.
ب ) موضع توحیدى( Theistic ):
این نگرش مبتنى بر چند واقعیت است:
اول. مالك تمام هستى از جمله انسان خداست (انا لله) و ما حتى مالك خویش نیز نیستیم.
دوم. آن كه تمام هستى به سوى خدا باز مى‏گردد (وانا الیه راجعون).
سوم. این كه كمال نهایى انسان در عبادت و پیروى پروردگار است.
چهار. آن كه اولین لازمه عبادت شناخت معبود و بازشناسى این نكته است كه چگونه عبادتى شایسته مقام وى مى‏باشد و چون خداوند بهتر از هركس حقیقت خویش و چگونگى عبادت شایسته را مى‏شناسد پس همو بهتر مى‏تواند ما را بر این امر هدایت فرماید. از همین رو ما را به بهترین نوع عبادات رهنمون گردیده است.
افزون بر آن در نماز راز و رمز و اهداف چندى نهفته كه بعضى از آنها عبارت است از:
الف) یاد و ذكر خدا؛ زیرا انسان موجود فراموش‏كارى است. بنابر این هر چند ساعت یك بار، با خواندن نماز خداى سبحان را یا د كرده و متذكر وجود لایتناهاى او مى‏شود.
ب ) وقتى انسان متذكر خدا بود و خدا را مراقب خویش دید، قهراً از انجام گناه و منكرات شرم و حیا مى‏كند. بنابر این یكى از اهداف نماز جلوگیرى از فحشا و منكرات است: «ان الصلوة تنهى عن الفحشاء و المنكر».
ج ) هدف دیگر نماز عبودیت و خشوع و خضوع در پیشگاه مقام ربوبیت است. به طور مؤدب ایستادن، ركوع كردن، جبین به خاك ساییدن، سجده و نشستن دو زانو و... همه نشانه‏هاى خضوع است. و این حقى است از خداى سبحان كه هر انسانى موظف به اداى آن است. توجه داشته باشید كه همین خشوع و خضوع، به تدریج در روح و جان ما اثر گذاشته و انسان را در برابر سایر افراد متواضع مى‏كند. امام على(ع) مى‏فرماید: H}«ومن تعفیر عتاق الوجوه بالتراب تواضعا؛{H خداى سبحان نماز را مقرر داشت تا پیشانى از روى تواضع به خاك مالیده شود»V}(نهج‏البلاغه).{V حضرت فاطمه(س) نیز مى‏فرماید: H}«جعل اللّه‏ الصلاة تنزیها لكم من الكبر؛{H خداوند نماز را مقرّر داشت تا دامن انسان را از كبر و منیّت پاك گرداند».
T}جهت مطالعه بیشتر در این زمینه ر.ك:
1- اسرار نماز، شهید ثانى، ترجمه مهدى‏پور
2- اسرار الصلاة، میرزا جواد ملكى تبریزى
3- آداب نماز، امام خمینى
4- پرتوى از اسرار نماز، محسن قرائتى


 

برچسب ها: عادت به نماز، عبادت، نماز، فلسفه نماز، آیات قرآن راجع به نماز، تعداد رکعتات نماز، آموزش نماز، اسرار نماز، تکبیره الاحرام، نماز واجب، واجب، نماز مستحبی، نماز جماعت، اجر، چرا باید نماز بخوانم؟، حواس پرتی در نماز، عبودیت، پرستش، دین و كتاب الهى، انبیاى الهى و پیشوایان، نماز در سایر ادیان، نماز قبل از اسلام، دنیای اسلام، خشوع و خضوع، مؤدب ایستادن، ركوع كردن، جبین به خاك ساییدن، سجده، پرتوى از اسرار نماز، اسرار الصلاة، آداب نماز،  

تعداد بازدیدهای این مطلب ::  بازدید

 

() نظرات