تبلیغات
مرواریدهای سرخ مرواریدهای سرخ - احتکار
 

احتکار

نویسندگان: احسان عباسی موضوع: مطالب روزانه، 

 

تعریف احتکار
احتکار عبارت است از کاهش دادن یا متوقف کردن جریان توزیع کالاتوسط همه یا برخی از فروشندگان به طور موقت. این اقدام فروشندگان باتوجه به وضع بازار و بخصوص تقاضای تحریک شده خریداران به منظور بالابردن قیمت و درآمد حاصل از افزایش قیمت کالاصورت می گیرد.(1)
سید مصطفی محقق داماد نیز در کتاب خویش با عنوان “تحلیل و بررسی احتکار از نظرگاه فقه اسلام” ابتدا واژه احتکار را به لحاظ لغوی ریشه یابی می کند. واژه “احتکار” از نظر لغوی از ریشه “حکر” اشتقاق یافته که به معانی ظلم، عسر و سوء معاشرت آمده است. وی سپس در تعریف اصطلاحی احتکار چنین می نویسد: “فقها در تعریف احتکار، کلمات مختلفی دارند. مرحوم شیخ انصاری به پیروی از بسیاری از فقهای پیشین مسئله را اصولاتحت عنوان “احتکار الطعام” مطرح نموده و تعریف آن را از اهل لغت بدین گونه نقل می کند: “احتکار الطعام و هو جمع الطعام و حبسه یتربص به الغلاء”؛ احتکار طعام جمع کردن و یا حبس کردن آن به منظور گران شدن است. همچنین ابن حجر در کتاب تحف خویش احتکار را این گونه تعریف می کند: احتکار آن است که کسی آذوقه مردم را در هنگام گرانی خریداری و آن را نگهداری کند تا به علت مضیقه و سختی به قیمت گزاف به فروش برساند.(2)
ج) تفاوت احتکار با انبارداری
باید توجه داشت که معیار در احتکار حرام ایجاد بازار سیاه است به گونه ای که موجب تضییق و دشواری مردم مسلمان فراهم گردد وگرنه در موارد فراوانی که عرضه بی رویه کالاچه بسا موجب تضییع و اتلاف مال گردد، نه تنها حرام نیست بلکه از جهاتی منطبق با موازین عقلایی است مثلادر هنگام به دست آ مدن میوه در اواخر تابستان، اگر باغداران محصول خویش را یکباره به بازار عرضه کنند از آنجا که در آن فصل عوامل عرضه و تقاضا با یکدیگر تناسب ندارد این عمل نتیجه ای جز ضایع شدن و از بین رفتن محصولات نخواهد داشت و عواقب سوءاقتصادی دیگری نیز پیامد آن خواهد بود زیرا علت ضرر و زیانی که فروشندگان به خاطر فروش جنس خود به بهای ارزان متحمل می شوند توازن اقتصادی نیز آ شفته می گردد در حالی که اگر در همان ایام به مقدار مایحتاج عمومی و فروش به نرخ عادله، متناسب با قیمت تمام شده و سود منصفانه، دسترنج خویش را به بازار عرضه کنند و بقیه محصول به نحو صحیح، از جمله نگهداری در سردخانه انبار گردد و به تدریج به موازات مصرف توزیع شود، عملی خردمندانه خواهد بود.
د) احتکار در قرآن
1- علمای اهل سنت به آیه 29 سوره نساء در زمینه حرمت احتکار استدلال کرده اند: “یا ایها الذین آمنوا لاتاکلو اموالکم بینکم بالباطل الاان تکون تجاره عن تراض” و بیان کرده اند که اکل مال به باطل عبارت است از هر روشی که مالی را به مصرفی برسانند که خدای تعالی اجازه نداده و یا از آن نهی کرده باشد مانند دغل بازی (غش در معامله) و رشوه و قمار و احتکار.(3)
ولی باتوجه دقیق به آیه شریفه معلوم می شود که این آیه در صدد بیان حرمت معاملات غیر شریعه است و ربطی به حرمت احتکار ندارد چون احتکار عملی است که معمولاقبل از معامله و داد و ستد انجام می گیرد و محتکر برای اینکه سود بیشتری در معامله ببرد اشیاء را احتکار و جمع آوری کرده و سپس به دلخواه خود و هروقت که خواست آنها را می فروشد.
ولکن آیه شریفه به قرینه کلمه “بینکم” (که حاکی از این است که آیه شریفه از حالتی نهی می کند که این حالت بین بیش از یک نفر محقق می شود، در حالی که احتکار به وسیله یک نفر هم تحقق پیدا می کند) و همچنین جمله الاان تکون تجاره عن تراض (که تجارت کردن از روی رضایت طرفین، از جمله قبلی استثناء شده است پس جمله قبلی هم مربوط به تجارت و معامله خواهد بود) ناظر به معاملات غیر شرعی است یعنی معاملاتی که اجتماع بشری را از رسیدن به سرمنزل سعادت و خوشبختی مانع بوده و او را به مهلکه فساد و تباهی سوق می دهد، مثل ربا و قمار و معاملات غرری.
و در قالب عبارت فنی و فقهی می توان گفت که حرف “باء” در کلمه “بالباطل” یا از برای سببیت است یعنی اموال خود را به وسیله اسباب - عقود و ایقاعات - باطله، مثل ربا و قمار و غیره رد و بدل نکنید، چون هرچند که قمار و ربا و دیگر اسباب باطله می تواند پیش عرف سبب و علت انتقال بوده و عرف این چنین انتقالاتی را به رسمیت بشناسد، ولکن از دید شرعی باطل و حرام بوده و نمی تواند عامل انتقال اموال باشد.
و یا از برای مقابله: یعنی اموال خود را در موقع خرید و فروش در مقابل اشیایی که از نظر شرعی مالکیت ندارند نفروشید، مثل مشروبات الکلی و گوشت خوک و امثال اینها، چون از نظر شرعی مالکیت ندارند و نمی توان در ازای آنها پول پرداخت کرد، پس آیه شریفه بنابر این فرض از پرداخت پول در مقابل اشیاء بی ارزش- از نظر شرعی - نهی می کند.
2- ویل لکل همزه لمزه الذی جمع مالاو عدده (سوره همزه، آیه 1.) وای بر هر نکوهش گر عیب جوی، آنکه مالی را گرد آورده و می شمارد.
3- الهکم التکاثر حتی زرتم المقابر. (سوره تکاثر، آیه 1.) شما را فزونی جستن (در اموال و نسب) مشغول گردانید، تا اینکه قبرها را زیارت کردید (وارد قبر شدید و دستان از دنیا و زینت های او کوتاه شد.)با مراجعه به تفاسیر مختلف و معانی لغوی کلمات آیات معلوم می شود که مراد از این دو آیه هم نکوهش جمع آوری و روی هم انباشتن مال و تفاخر زیادی ثروت است. لذا با این دو آیه هم نمی توان راجع به احکام احتکار نفیا و اثباتا استدلال کرد.
پی نوشت ها:
1- همان
2- محقق داماد، سیدمصطفی، تحلیل و بررسی احتکار از نظرگاه فقه اسلام، نشر اندیشه های نو در اسلام، 1362
3- کتاب احتکار یا خیانت به جامعه، محمد صالح عبدالله، ترجمه فهیم کرمانی، ص 136
منبع: صدر، کاظم، احتکار از دیدگاه فقه و اقتصاد، انتشارات 22 بهمن، 1362

 

برچسب ها: تعریف احتکار، احتکار چیست، دستورات اسلام، فقیه، فقه اسلام، تفاوت احتکار با انبارداری، معیار در احتکار، احتکار در قرآن، حضرت شعیب، اموال، انفاق، دنیای اسلام، گرانفروشی در اسلام، ربا و قمار، گناهان کبیره، عرف، اموالاسلامی، بازار سیاه،  

تعداد بازدیدهای این مطلب ::  بازدید

 

() نظرات